सेंद्रिय शेती म्हणजे रासायनिक खतांचा व कीटकनाशकांचा वापर न करता निसर्गपूरक पद्धतीने शेती करणे. शेतकरी व ग्राहक यांच्यात आरोग्यदायी अन्नाचे महत्त्व वाढत चालले आहे आणि त्यामुळे सेंद्रिय शेतीला पुन्हा नवसंजीवनी मिळाली आहे. हे लक्षात घेऊन केंद्र व राज्य सरकारने २०२५ मध्ये अनेक नवीन योजना व सुधारणा राबवायला सुरुवात केली आहे.
या लेखामध्ये आपण २०२५ मध्ये लागू असलेल्या आणि नवीन सुरु झालेल्या सेंद्रिय शेतीसाठीच्या शासकीय योजनांची संपूर्ण माहिती जाणून घेणार आहोत.
🌿 १. परंपरागत कृषी विकास योजना (PKVY)
योजनेचे उद्दिष्ट:
शेतकऱ्यांना गटांद्वारे सेंद्रिय शेतीकडे वळवणे आणि त्यांना उत्पादन, प्रक्रिया, विपणन व प्रमाणनासाठी सहाय्य देणे.
मुख्य वैशिष्ट्ये:
- ५० एकरच्या क्लस्टरमध्ये किमान ५० शेतकरी
- दरवर्षी प्रति एकर ₹ ८,७५० चा निधी
- सेंद्रिय शेतीसाठी इनपुट, कंपोस्ट, बायोपेस्ट कंट्रोल यासाठी मदत
🍃 २. राष्ट्रीय नैसर्गिक शेती अभियान (NMNF)
अर्थसंकल्प २०२५-२६ मध्ये तरतूद: ₹ ५१६ कोटी
हे अभियान कोणासाठी?
- शेतकऱ्यांना नैसर्गिक शेतीकडे वळवण्यासाठी
- सेंद्रिय पद्धतीने पीक उत्पादन घेणाऱ्यांसाठी
सुविधा:
- प्रशिक्षण, शेती पद्धतींची माहिती
- अन्न प्रक्रिया व साठवणुकीसाठी आधार
- ड्रोनद्वारे शेती देखरेख
🌾 ३. नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प – महाराष्ट्र सरकार
उद्दिष्ट:
महाराष्ट्रातील कोरडवाहू भागात सेंद्रिय व विषमुक्त शेतीला चालना देणे.
वैशिष्ट्ये:
- ठिबक सिंचन, सेंद्रिय खतांचे प्रोत्साहन
- सेंद्रिय प्रमाणन सुविधा
- विक्री केंद्रांना प्रोत्साहन
🪴 ४. राष्ट्रीय सेंद्रिय उत्पादन कार्यक्रम (NPOP)
मार्गदर्शक संस्था: APEDA (Indian Government)
हे काय करते?
- सेंद्रिय उत्पादनाचे प्रमाणन मानके
- निर्यातीसाठी सेंद्रिय उत्पादनाचे मार्गदर्शन
- प्रमाणित उत्पादकांसाठी ई-मार्केट सुविधा
🧪 ५. जैविक इनपुट सबसिडी योजना
कोण लाभ घेऊ शकतो?
- PKVY व BPKP च्या लाभार्थी शेतकरी
उपलब्ध सहाय्य:
- जैविक बियाणे, कंपोस्ट, गोमूत्र-गोबर व अर्कासाठी अनुदान
- प्रति एकर दराने आर्थिक सहाय्य
📈 सेंद्रिय शेतीला चालना देण्यासाठी इतर उपाय:
- Krishi Vigyan Kendra (KVK) च्या मार्गदर्शनाने सेंद्रिय उत्पादनाची माहिती
- PM-KISAN योजनेतील लाभ प्राप्त करणाऱ्या शेतकऱ्यांना प्राधान्य
- FPOs (शेतकरी उत्पादक कंपन्या) चा सहभाग वाढवणे
📜 कागदपत्रे (अर्जासाठी आवश्यक):
- ७/१२ उतारा व जमीन दस्तऐवज
- आधार कार्ड
- बँक खाते (DBT साठी)
- पासपोर्ट साईज फोटो
- शेती प्रशिक्षण प्रमाणपत्र (जिथे लागते)
📝 अर्ज करण्याची पद्धत:
- कृषी विभागाच्या अधिकृत पोर्टलवर ऑनलाईन अर्ज
- संबंधित कृषी अधिकारी/ग्रामसेवक यांच्याकडे ऑफलाईन अर्ज
- CSC/सह्याद्री सेवा केंद्र येथे सहाय्य मिळवू शकता
📞 संपर्क (सरकारी योजनेसाठी):
सह्याद्री सेवा केंद्र, खर्डी
📍 सांगोला बस स्टॉपजवळ, खर्डी, ता. पंढरपूर, जि. सोलापूर – ४१३३१७
👤 अजित लक्ष्मण रोंगे
📞 9960333461
✅ निष्कर्ष
सेंद्रिय शेती ही केवळ पर्याय नाही तर काळाची गरज आहे. २०२५ मध्ये सरकारने शेतकऱ्यांना सेंद्रिय शेतीकडे वळवण्यासाठी भरीव पावले उचलली आहेत. या योजनांचा योग्य लाभ घेऊन शेतकरी नफा, आरोग्य व टिकाऊ उत्पादन साध्य करू शकतात.
