योजनेची उद्दिष्ट्ये (Objectives of the Scheme):
- नैसर्गिक आपत्ती, कीड आणि रोगांमुळे पिकांचे नुकसान झाल्यास शेतकऱ्यांना विमा संरक्षण देणे.
- पिकांच्या नुकसानीच्या अत्यंत कठीण परिस्थितीतही शेतकऱ्यांचे आर्थिक स्थैर्य अबाधित राखणे.
- शेतकऱ्यांना नवीन व सुधारित मशागतीचे तंत्रज्ञान वापरण्यास प्रोत्साहन देणे.
योजनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये (Key Features of the Scheme):
- ऐच्छिक योजना (Optional Scheme): कर्जदार आणि बिगर कर्जदार अशा सर्व शेतकऱ्यांसाठी ही योजना ऐच्छिक (Optional) आहे.
- पात्र शेतकरी (Eligible Farmers): अधिसूचित क्षेत्रातील अधिसूचित पिकांसाठी खातेदार, तसेच कुळाने अगर भाडेपट्टीने शेती करणारे शेतकरी या योजनेत भाग घेण्यास पात्र आहेत.
- शेतकऱ्यांनी भरावयाचा विमा हप्ता दर (Premium Rate Payable by Farmers):
- खरीप हंगाम: विमा संरक्षित रकमेच्या २.०%
- रब्बी हंगाम: विमा संरक्षित रकमेच्या १.५%
- वार्षिक व्यापारी/फळपिके: विमा संरक्षित रकमेच्या ५.०%
- टीप: उर्वरित विमा हप्त्याची रक्कम केंद्र आणि राज्य सरकार भरते, ज्यामुळे शेतकऱ्यांवरील आर्थिक भार कमी होतो.
विमा संरक्षण देणाऱ्या जोखमीच्या बाबी (Risks Covered under Insurance):
- पीक पेरणीपूर्व/लावणीपूर्व नुकसान भरपाई: अपुरा पाऊस किंवा हवामानातील प्रतिकूल परिस्थितीमुळे पेरणी किंवा लावणी न झाल्यास.
- हंगामातील प्रतिकूल परिस्थितीत नुकसान भरपाई: पूर, पावसातील खंड, दुष्काळ इत्यादींमुळे अपेक्षित उत्पन्नात घट झाल्यास.
- स्थानिक नैसर्गिक आपत्ती: गारपीट, भूस्खलन, जलमय झाल्यास (पूर). या नुकसानीचे मूल्यांकन वैयक्तिक स्तरावर केले जाते.
- पीक पेरणीपासून काढणीपर्यंतच्या कालावधीत नुकसान: नैसर्गिक आपत्ती, कीड किंवा रोगांमुळे पिकांच्या उत्पादनात येणारी घट.
- काढणी पश्चात नुकसान (Post-harvest Loss): चक्रीवादळ, अवेळी पाऊस यामुळे कापणीनंतर सुकविण्यासाठी शेतात पसरवून ठेवलेल्या पिकांचे नुकसान झाल्यास (जास्तीत जास्त १४ दिवसांसाठी).
आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents):
- आधार कार्ड
- बँक पासबुक
- ७/१२ उतारा आणि ८ अ
- पीक पेरणी दाखला/स्वयंघोषणापत्र
- विमा घोषणापत्र (फॉर्म)
नुकसानीची सूचना देण्याचा नियम (Rule for Reporting Loss):
नैसर्गिक आपत्तीमुळे पिकाचे नुकसान झाल्यास, शेतकऱ्यांनी संबंधित विमा कंपनीस किंवा वित्तीय संस्थेस ४८ तासांच्या आत नुकसानीची माहिती, कारण आणि प्रमाण कळविणे बंधनकारक आहे.
