महाराष्ट्रात अतिवृष्टीमुळे (Heavy Rainfall) शेतीपिके, घरे किंवा मालमत्तेचे नुकसान झाल्यास, राज्य सरकार राज्य आपत्ती प्रतिसाद निधी (SDRF) / राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद निधी (NDRF) च्या निकषांनुसार बाधित नागरिकांना आर्थिक मदत (अनुदान) देते.
अतिवृष्टी नुकसान भरपाईसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया खालीलप्रमाणे असते, जी मुख्यत्वे ‘पंचनामा’ करण्यावर आणि ‘ई-पंचनामा’ प्रणालीवर आधारित आहे.
1. नुकसानीची नोंद आणि पंचनामा प्रक्रिया
शेतकऱ्यांनी नुकसान भरपाईसाठी स्वतंत्रपणे अर्ज करण्याची गरज नाही, परंतु नुकसानीची तात्काळ माहिती देणे आणि पंचनामा करून घेणे आवश्यक असते.
| पायरी | तपशील |
|---|---|
| पायरी 1: तात्काळ माहिती | अतिवृष्टीमुळे नुकसान झाल्यावर 48 ते 72 तासांच्या आत संबंधित तलाठी कार्यालय/कृषी सहायक/ग्रामसेवक यांच्याकडे नुकसानीची माहिती कळवा. |
| पायरी 2: नुकसानग्रस्त जागेचा पंचनामा | तलाठी, कृषी सहायक आणि ग्रामसेवक (किंवा गटविकास अधिकारी/तहसीलदार कार्यालयातील अधिकारी) यांचे पथक शेतीत येऊन नुकसानीची पाहणी करेल. याच पाहणीला ‘पंचनामा’ म्हणतात. |
| पायरी 3: ई-पंचनामा | पंचनामा करणारे अधिकारी टॅब्लेट (Tablet) किंवा मोबाईल ॲप वापरून जागेवरच ‘ई-पंचनामा’ (Digital Assessment) करतील, ज्यामध्ये नुकसानीचे फोटो आणि GPS लोकेशन नोंदवले जाते. |
| पायरी 4: पंचनाम्यावर सही | शेतकऱ्याने स्वतः पंचनामा करताना हजर राहून नुकसानीची खात्री करावी आणि पंचनामा अहवालावर सही करावी. |
महत्त्वाची टीप: जर तुम्ही पिक विमाधारक असाल, तर त्याचवेळी पीक विमा कंपनीला 72 तासांच्या आत माहिती देणे आणि स्वतंत्रपणे पीक विमा क्लेम करणे आवश्यक आहे. सरकारी मदत आणि पीक विमा भरपाई या दोन्ही स्वतंत्र प्रक्रिया आहेत.
2. आवश्यक कागदपत्रे (पंचनाम्यावेळी लागणारी)
पंचनाम्याच्या वेळी अधिकाऱ्यांकडे आणि अंतिम मदतीसाठी अर्ज सादर करताना खालील कागदपत्रे आवश्यक असतात:
- 7/12 (सातबारा) आणि 8अ (आठ-अ) उतारा: नुकसानीची नोंद असलेल्या शेतजमिनीचा.
- आधार कार्ड: अर्जदाराचे ओळखपत्र.
- बँक पासबुकची प्रत: मदतीची रक्कम जमा करण्यासाठी अर्जदाराचे राष्ट्रीयकृत बँकेचे खाते असणे आवश्यक आहे. (खाते आधार लिंक केलेले असावे).
- नुकसानग्रस्त पिकाचे छायाचित्र: शक्य असल्यास नुकसानीचे फोटो काढून ठेवावेत, जे पंचनाम्यात वापरले जातात.
3. नुकसान भरपाईचे दर (अनुदान)
महाराष्ट्र शासनाने 27 मार्च 2023 च्या शासन निर्णयानुसार (GR) अतिवृष्टीच्या नुकसानीसाठी खालीलप्रमाणे मदतीचे निकष ठरवले आहेत. (ही मदत दोन हेक्टर (2 ha) च्या मर्यादेत दिली जाते.)
| नुकसानीचा प्रकार | मदतीचा दर (प्रति हेक्टर) |
|---|---|
| जिरायत पिके (कोरडवाहू) | ₹8,500/- |
| आश्वासित सिंचनाखालील (बागायत पिके) | ₹17,000/- |
| बहुवार्षिक पिके (फळबागा) | ₹22,500/- |
| शेतजमीन गाळ/खरडणे (3 इंचांपेक्षा जास्त असल्यास) | ₹18,000/- (2 हेक्टरच्या मर्यादेत) |
| घरांचे पूर्ण नुकसान | ₹1,20,000/- पर्यंत (सपाट भागासाठी) |
4. मदतीचे वाटप
- मंजुरी: पंचनाम्यानंतर, बाधित शेतकऱ्यांची यादी जिल्हाधिकारी कार्यालय (Collector Office) शासनाकडे मदतीसाठी पाठवते.
- यादीत नाव तपासणे: शासनाकडून निधी मंजूर झाल्यावर, लाभार्थींच्या याद्या तालुका (Tahsil) / ग्रामपंचायत (Gram Panchayat) स्तरावर प्रसिद्ध केल्या जातात. या यादीत आपले नाव तपासावे.
- वाटप: मदतीची रक्कम थेट लाभार्थ्याच्या बँक खात्यात (DBT) जमा केली जाते.
तुम्ही ज्या नुकसानीसाठी अर्ज करत आहात, त्याबद्दल अधिक माहिती (उदा. फक्त पिकांचे नुकसान, घरांचे नुकसान किंवा दोन्ही) दिल्यास, मी तुम्हाला अचूक मार्गदर्शन करू शकेन.
