‘साक्षर भारत योजना’ ही केंद्र सरकारने राष्ट्रीय स्तरावर प्रौढ शिक्षणास प्रोत्साहन देण्यासाठी सुरू केलेली एक महत्त्वपूर्ण योजना होती. या योजनेचा उद्देश प्रौढांना कार्यात्मक साक्षरता (functional literacy) प्रदान करणे हा होता, जेणेकरून ते रोजच्या जीवनातील व्यवहार अधिक प्रभावीपणे करू शकतील.
योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट्ये (Key Objectives):
- साक्षरता: १८ वर्षांवरील निरक्षर प्रौढांना साक्षर करणे.
- संख्यात्मक ज्ञान: त्यांना मूलभूत अंकगणित आणि संख्यांचे ज्ञान देणे.
- सतत शिक्षण: साक्षर झाल्यानंतर त्यांना पुढील शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून देणे.
अर्ज/सहभाग प्रक्रिया (How to Apply/Participate)
’साक्षर भारत योजना’ ही २०१७ पर्यंत कार्यान्वित होती आणि आता ती ‘पढना लिखना अभियान’ (Padhna Likhna Abhiyan) किंवा ‘न्यू इंडिया लिटरेसी प्रोग्राम’ (New India Literacy Programme – N I L P) सारख्या नवीन योजनांमध्ये समाविष्ट करण्यात आली आहे.
जरी ही योजना आता सक्रिय नसली, तरी जुन्या संरचनेनुसार सहभाग प्रक्रिया अशी होती:
- लाभार्थी: १८ वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाचे निरक्षर नागरिक या योजनेचे लाभार्थी होते.
- नामांकन: इच्छुकांनी त्यांच्या स्थानिक स्तरावर असलेल्या ग्रामपंचायत/ग्राम शिक्षण समिती, प्राथमिक शाळा किंवा प्रौढ शिक्षण केंद्रांशी (Adult Education Centres) संपर्क साधावा लागतो.
- शिक्षण: एकदा नोंदणी झाल्यावर, त्यांना या केंद्रांवर स्वयंसेवक शिक्षकांच्या (Volunteer Teachers) मदतीने मोफत शिक्षण दिले जात असे.
- परीक्षा: शिक्षण पूर्ण झाल्यावर, त्यांची साक्षरता तपासण्यासाठी परीक्षा घेतली जात असे.
आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील मूलभूत कागदपत्रे आवश्यक होती:
- ओळखपत्र: आधार कार्ड (Aadhaar Card) किंवा मतदार ओळखपत्र (Voter ID Card).
- रहिवाशी पुरावा: रेशन कार्ड (Ration Card) किंवा इतर कोणताही निवासाचा पुरावा.
- वयाचा पुरावा: जन्म प्रमाणपत्र (Birth Certificate) (असल्यास).
- पासपोर्ट आकाराचा फोटो.
- मोबाईल नंबर.
