योजनेची माहिती आणि अर्ज प्रक्रिया
योजनेची हेडलाईन (Headline):
मनरेगा (MGNREGA) अंतर्गत ‘वन वृक्ष लागवड’ कार्यक्रम: ३ वर्षांसाठी शाश्वत उत्पन्नाची संधी!
योजनेची ओळख
महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजना (MGNREGA) ही केंद्र पुरस्कृत योजना असून, ग्रामीण भागातील लोकांना त्यांच्या निवासस्थानाच्या जवळ रोजगार उपलब्ध करून देण्यासाठी सुरू करण्यात आली आहे. या योजनेचा लाभ घेऊन शेतकरी त्यांच्या स्वतःच्या शेतात लाकडी वृक्ष आणि वनवृक्ष लागवड करू शकतात.
योजनेचे स्वरूप
या योजनेत वृक्ष लागवडीसाठी लागणारा मजुरीचा खर्च आणि सामग्रीचा खर्च (उदा. रोपे, खते, कीटकनाशके) असे दोन्ही प्रकारचे अनुदान दिले जाते. हे अनुदान रोपांची लागवड आणि त्यांची पुढील तीन वर्षे देखभाल करण्याच्या टप्प्यांवर आधारित असते.
पात्र लाभार्थी
लाकडी वृक्षांच्या लागवडीसाठी खालील ‘जॉब कार्डधारक’ शेतकरी पात्र आहेत:
- अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) चे शेतकरी.
- अल्प आणि अत्यल्प भूधारक (Small and Marginal) शेतकरी.
- दारिद्र्य रेषेखालील (BPL) कुटुंबे.
- स्त्री-कर्ता असलेली कुटुंबे.
- जमीन सुधारणांचे लाभार्थी.
लागवड करता येणारे प्रमुख लाकडी वृक्ष
- सागवान (Teak)
- चंदन (Sandalwood)
- बांबू (Bamboo)
- निम (Neem)
- महोगनी (Mahogany)
अनुदान आणि आर्थिक मदत
- वृक्ष लागवडीचा खर्च, प्रामुख्याने मजुरीच्या स्वरूपात, लाभार्थ्याला थेट दिला जातो.
- बांबू लागवडीसारख्या विशिष्ट कामांसाठी, काही राज्यांमध्ये ७ लाख रुपयांपर्यंत (३ वर्षांसाठी एकत्रित) अनुदान उपलब्ध आहे.
- रोपांना जिवंत ठेवण्याच्या (Survival Rate) निकषावर आधारित अनुदानाची रक्कम निश्चित केली जाते.
अर्ज करण्याची सोपी प्रक्रिया (Application Process)
मनरेगा योजनेंतर्गत वृक्ष लागवडीसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया ऑफलाइन आणि ग्रामपंचायत स्तरावर केली जाते:
- जॉब कार्ड: अर्जदाराकडे मनरेगा जॉब कार्ड असणे अनिवार्य आहे.
- ग्रामपंचायतीत अर्ज: इच्छुक शेतकऱ्याने विहित नमुन्यातील अर्ज ग्रामपंचायतीकडे जमा करावा.
- आवश्यक कागदपत्रे:
- जॉब कार्डची प्रत.
- जमिनीचा ७/१२ आणि ८-अ चा उतारा.
- जात प्रमाणपत्र (आवश्यक असल्यास).
- दारिद्र्य रेषेखालील असल्याचा दाखला (आवश्यक असल्यास).
- लागवड केलेली झाडे जिवंत ठेवण्याबाबतचे संमतीपत्र.
- मंजुरी: ग्रामपंचायतीद्वारे अर्ज स्वीकारल्यानंतर, कृषी आणि वन विभागाचे अधिकारी जागेची पाहणी करतात आणि कामाला प्रशासकीय मंजुरी देतात.
- कामाची सुरुवात: मंजुरी मिळाल्यानंतर शेतकरी वृक्ष लागवडीच्या कामाला सुरुवात करू शकतो. मजुरीची रक्कम थेट लाभार्थ्याच्या आधार संलग्न बँक खात्यात जमा केली जाते.
