ई-श्रम योजना ही केंद्र सरकारने असंघटित क्षेत्रातील (Unorganized Sector) कामगारांचा राष्ट्रीय डेटाबेस (National Database) तयार करण्यासाठी सुरू केलेली एक महत्त्वाकांक्षी योजना आहे. या कार्डाद्वारे कामगारांना विविध सरकारी योजना आणि सामाजिक सुरक्षा लाभांचा थेट फायदा मिळतो.
ई-श्रम कार्ड योजनेचे फायदे (E-Shram Card Benefits)
ई-श्रम कार्डधारकांना खालील प्रमुख लाभ मिळतात:
- ₹२ लाखाचा अपघात विमा (Accident Insurance): प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजनेअंतर्गत (PMSBY) कामगारांना ₹२ लाख रुपयांपर्यंतचा अपघात विमा संरक्षण मिळते. अपघाती मृत्यू झाल्यास किंवा पूर्ण अपंगत्व आल्यास ₹२ लाख आणि अंशतः अपंगत्व आल्यास ₹१ लाख मिळतात.
- आर्थिक मदत (Financial Assistance): नैसर्गिक आपत्ती किंवा महामारीच्या (उदा. कोरोना) काळात केंद्र सरकारकडून थेट आर्थिक मदत (हप्त्याच्या स्वरूपात) थेट कामगारांच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.
- पेन्शन योजना (Pension Scheme): ई-श्रम कार्डधारक प्रधानमंत्री श्रम योगी मानधन योजना (PM-SYM) या पेन्शन योजनेसाठी पात्र ठरतात. या योजनेत ६० वर्षे पूर्ण झाल्यावर दरमहा ₹३,००० पेन्शन मिळण्याची सोय आहे.
- सामाजिक सुरक्षा योजनांचा लाभ: भविष्यकाळात केंद्र आणि राज्य सरकारांच्या सर्व सामाजिक सुरक्षा योजनांचे फायदे या कार्डाद्वारे थेट कामगारांना मिळतील.
- रोजगार निर्मिती: कामगारांच्या कौशल्य (Skill) आणि गरजांनुसार सरकार त्यांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देऊ शकते.
ई-श्रम कार्डसाठी पात्रता (Eligibility for E-Shram Card)
या योजनेत फक्त असंघटित क्षेत्रातील कामगार (Unorganized Workers) अर्ज करू शकतात.
| निकष (Criteria) | तपशील (Details) |
|---|---|
| वय मर्यादा | १६ ते ५९ वर्षांदरम्यान असावे. |
| कामगार प्रकार | असंघटित क्षेत्रातील कामगार (उदा. शेतमजूर, बांधकाम कामगार, घरकामगार, रिक्षाचालक, फेरीवाले, लहान दुकानदार, आशा/अंगणवाडी सेविका इ.) |
| अन्य पात्रता | तो कामगार EPFO (कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी) किंवा ESIC (कर्मचारी राज्य विमा महामंडळ) चा सदस्य नसावा. |
आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)
- आधार कार्ड (Aadhaar Card): मोबाईल नंबरशी लिंक केलेले असावे.
- बँक खाते (Bank Account): खाते क्रमांक आणि IFSC कोड.
- मोबाईल नंबर (Mobile Number): आधार कार्डशी लिंक असलेला सक्रिय मोबाईल नंबर.
- उत्पन्नाचा पुरावा (Income Proof): (आवश्यक असल्यास)
- पासपोर्ट साईज फोटो (Passort Size Photo):
ई-श्रम कार्डसाठी ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया (Online Application Process)
ई-श्रम कार्डसाठी अर्ज करणे पूर्णपणे विनामूल्य आहे.
- अधिकृत वेबसाइटला भेट द्या: प्रथम ई-श्रम पोर्टलच्या (eShram Portal) अधिकृत वेबसाइट eshram.gov.in वर जा.
- नोंदणी पर्याय निवडा: होमपेजवर “Register on e-Shram” (ई-श्रम वर नोंदणी करा) या पर्यायावर क्लिक करा.
- आधार संलग्न मोबाईल क्रमांक: तुमचा आधार लिंक केलेला मोबाईल नंबर आणि कॅप्चा (Captcha) कोड प्रविष्ट करा. ‘EPFO’ आणि ‘ESIC’ साठी ‘NO’ निवडा.
- OTP पडताळणी: तुमच्या मोबाईलवर आलेला OTP (One Time Password) टाकून पडताळणी (Verify) करा.
- माहिती भरा: आता तुमचा आधार क्रमांक टाका. त्यानंतर, तुम्हाला तुमची वैयक्तिक माहिती (Personal Information), पत्त्याचा तपशील (Address Details), शैक्षणिक पात्रता (Education), कामाचा आणि कौशल्याचा तपशील (Occupation/Skill) आणि बँक खात्याचा तपशील (Bank Details) भरावा लागेल.
- सबमिट करा: सर्व माहिती काळजीपूर्वक तपासा आणि अर्ज सबमिट करा.
- कार्ड डाउनलोड करा: नोंदणी पूर्ण झाल्यावर तुम्हाला १२ अंकी UAN (Universal Account Number) असलेला ई-श्रम कार्ड मिळेल. तुम्ही ते PDF स्वरूपात डाउनलोड करू शकता.
